Yapay zekâyla içtihat arama ve kararı doğrulama

Yapay zekâyla içtihat ararken soruyu somut hukuki meseleyle sorun, gelen her kararın dairesini, esas numarasını, karar numarasını ve tarihini not edin, sonra bu künyeyi Yargıtay, Danıştay ya da Anayasa Mahkemesinin resmî karar arama sitesinde açıp metni okuyun. Resmî kaynakta bulunamayan ya da metni iddiayı desteklemeyen karar dilekçeye girmemelidir.

Yapay zekâ var olmayan bir karar uydurabilir mi, neden?

Evet, uydurabilir. Genel amaçlı dil modelleri metni bir veritabanından okumaz; eğitim verisindeki örüntülere göre en olası kelime dizisini üretir. Karar künyeleri belirli bir kalıba (daire, E., K., tarih) uyduğu için model, gerçeğe çok benzeyen ama hiç verilmemiş bir künye ve buna uygun bir özet yazabilir. Risk özellikle şu durumlarda artar:

• Araç bir karar veritabanına bağlı değilse ve kaynak bağlantısı vermiyorsa.
• Soru çok dar ya da yönlendirici sorulduysa ("X görüşünü destekleyen Yargıtay kararı ver").
• Gerçek bir künyeye yanlış özet ya da yanlış daire eşleştirildiyse.

TBB'nin yapay zekâ rehberi bu riski halüsinasyon olarak tanımlar: yapay zekânın gerçekte bulunmayan mevzuat, içtihat, kaynak, olay veya hukuki sonucu doğruymuş gibi üretmesi.

Bir kararın künyesi resmî kaynaktan nasıl teyit edilir?

Künyeyi mahkemenin kendi karar arama sitesinde aratıp karar metnini açarak teyit edersiniz. Pratik sıra:

1. Künyeyi ayrıştırın: mahkeme, daire ya da kurul, esas no, karar no, karar tarihi. Künye genellikle "Daire, E. yıl/sıra, K. yıl/sıra, T. gün.ay.yıl" biçiminde yazılır.
2. Doğru siteyi seçin: Yargıtay için karararama.yargitay.gov.tr, Danıştay için karararama.danistay.gov.tr, Anayasa Mahkemesi için kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr. Mevzuat atıfları için mevzuat.gov.tr, yürürlük ve değişiklik tarihleri için Resmî Gazete.
3. Esas ya da karar numarasıyla arayın; sonuç çıkarsa daire ve tarihin eşleştiğini kontrol edin.
4. Metni okuyun: yapay zekânın aktardığı ilke gerçekten gerekçede mi, yoksa bozma ya da onama sonucu farklı mı?
5. Güncelliği kontrol edin: karar, sonradan değişen bir içtihatla ya da Hukuk Genel Kurulu veya içtihadı birleştirme kararıyla aşılmış olabilir.
6. Kaydı tutun: hangi siteden, hangi tarihte teyit ettiğinizi dosyaya not edin. TBB rehberi de kritik kullanımlarda doğrulama sonucunun dosyada kayıt altına alınmasını önerir.

Kelime, anlamsal ve esas/karar no araması arasındaki fark nedir?

Kelime araması metinde geçen ifadeyi, anlamsal arama sorunun anlamını, esas/karar no araması ise tek bir kararı bulur.

• Kelime araması: yazdığınız ifadenin geçtiği kararları bulur. Kalıplaşmış terimlerde ve kanun maddesi aramalarında ("TBK 344" gibi) işe yarar; aynı konuyu farklı ifadeyle anlatan kararları kaçırabilir.
• Anlamsal arama: aynı hukuki meseleyi farklı kelimelerle anlatan kararları bulur. Olaydan yola çıkan araştırmada işe yarar; sonuçlar okunmadan emsal sayılmamalıdır.
• Esas/karar no araması: belirli bir kararı bulur. Yapay zekâdan ya da karşı taraftan gelen künyeyi teyit etmek için kullanılır; künye yanlışsa hiç sonuç vermez.

Pratikte üçü birlikte kullanılır: anlamsal aramayla kararları bulur, kelime aramasıyla daraltır, esas/karar no ile künyeyi teyit edersiniz. Onedocs'ta bu arama türleri, Yargıtay, Danıştay, bölge adliye ve yerel mahkeme kararlarını kapsayan 14 milyonu aşkın hukuki belge üzerinde birlikte kullanılabilir.

TBB'nin yapay zekâ rehberi teyitsiz içtihat hakkında ne diyor?

Türkiye Barolar Birliği Bilişim ve Teknoloji Hukuku Komisyonunun hazırladığı Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi 2026, teyit edilmemiş içtihadın yargı mercilerine sunulmamasını açıkça öngörür:

“Avukat, yapay zekâ aracından elde ettiği hiçbir mevzuat hükmünü, içtihadı, atfı veya maddi vakıayı resmî ve güvenilir kaynaktan teyit etmeden mahkemeye, hakeme, arabulucuya veya idari mercilere sunamaz. Uydurma (halüsinasyon) içtihat veya atıf sunulması, somut olayın özelliklerine göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali olarak değerlendirilebilir.”

TBB, Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi 2026, s. 26

Rehber ayrıca hatalı ya da uydurma bir çıktının dosyaya girdiği sonradan fark edilirse avukatın ilgili merciyi bilgilendirme ve düzeltme imkânlarını ivedilikle değerlendirmesini ister ve yapay zekâ kullanımını beyan etme yükümlülüğü olmasa bile avukatın sunduğu içeriğin doğruluğundan bizzat sorumlu olduğunu vurgular. Rehber bir tavsiye metnidir; bağlayıcı yükümlülükler Avukatlık Kanunu ve meslek kurallarından doğar.

Karar arama sitelerinde bulunamayan karar ne anlama gelir?

Bulunamayan karar otomatik olarak uydurma değildir, ama teyit edilene kadar kullanılmamalıdır. Olası sebepler:

• Künye hatası: esas ile karar numarası yer değiştirmiş, yıl ya da daire yanlış yazılmış olabilir. Her iki numarayla ayrı ayrı arayın.
• Sitede yer almayan karar: resmî karar arama sitelerinde her karar yer almayabilir; bazı kararlara yalnızca UYAP ya da yayımlanmış dergiler üzerinden ulaşılır.
• Daire değişikliği: daireler arasındaki iş bölümü zaman içinde değiştiği için karar farklı bir daire adıyla kayıtlı olabilir.
• Uydurma künye: hiçbir varyasyonla sonuç çıkmıyor ve aynı metne başka bir kaynakta da ulaşılamıyorsa karar büyük olasılıkla yoktur.

Karar metnine resmî bir kaynaktan ulaşamıyorsanız o kararı dilekçeye koymayın; aynı ilkeyi taşıyan, teyit edebildiğiniz başka bir karar arayın.

Uydurma kararla karşılaşmamak için araç seçerken nelere bakılmalı?

Cevabını kaynağa bağlayan ve kaynağı tek tıkla açtıran araçlar riski azaltır; ama teyit yükü yine avukattadır. Bir aracı değerlendirirken şunlara bakın: cevaplar künye ve bağlantı gösteriyor mu, atıflar kaynakla karşılaştırılıyor mu, karar havuzu hangi mahkemeleri kapsıyor? Onedocs Agent cevaplarını kaynaklarıyla birlikte verir ve atıflarını kaynağın içeriğiyle karşılaştırarak doğrular.

Sık sorulan sorular

ChatGPT'nin verdiği Yargıtay kararı gerçek mi?

Olabilir de olmayabilir de. Künyeyi karararama.yargitay.gov.tr'de esas ya da karar numarasıyla aratın ve metni okuyun; bulamıyorsanız kullanmayın.

Esas no ile karar no arasındaki fark nedir?

Esas no dosyanın daireye geliş kaydı, karar no ise kararın verildiği sıradaki kayıttır. Teyitte ikisini de daire ve tarihle birlikte kontrol edin.

Karar resmî sitede yoksa dilekçede kullanabilir miyim?

Metnine resmî ya da güvenilir bir kaynaktan ulaşıp okuyamadıysanız kullanmamanız önerilir; TBB rehberi teyit edilmemiş içtihadın yargı mercilerine sunulmamasını öngörür.

Anlamsal arama kelime aramasından daha mı doğru?

Daha doğru değil, farklıdır: aynı meseleyi farklı kelimelerle anlatan kararları yakalar. Sonuçları yine okuyup künyeyi teyit etmek gerekir.

Uydurma içtihat sunmanın sonucu ne olabilir?

TBB rehberine göre somut olayın özelliklerine göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali olarak değerlendirilebilir. Fark edilirse ilgili merciyi bilgilendirme ve düzeltme imkânlarını ivedilikle değerlendirin.